6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 30 Haziran 2012 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir. Bu sayfada kanunun temel çerçevesini sade bir dille özetliyoruz.
Kapsam
Kanun, kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dahil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. Bazı özel alanlar (örneğin belirli askeri ve emniyet faaliyetleri, ev hizmetleri, kendi nam ve hesabına çalışanlar) kanunun kapsamı dışında bırakılmıştır.
İşverenin genel yükümlülükleri
İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede:
- Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması,
- İşyerinde alınan önlemlerin uygulanıp uygulanmadığının izlenmesi ve denetlenmesi,
- Risk değerlendirmesi yapılması veya yaptırılması,
- Çalışana görev verirken sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunun dikkate alınması,
- Yeterli bilgi ve talimat verilmeyen çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için önlem alınması.
İşverenin, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini dışarıdan satın alması sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Risklerden korunma ilkeleri
Kanun, işverenin önlem alırken şu ilkeleri gözetmesini ister: risklerden kaçınmak, kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, işin kişilere uygun hale getirilmesi için işyeri tasarımına önem vermek, teknik gelişmelere uyum sağlamak, tehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek, tutarlı bir önleme politikası geliştirmek, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek ve çalışanlara uygun talimatlar vermek.
Çalışanların yükümlülükleri
Çalışanlar da aldıkları eğitim ve talimatlar doğrultusunda kendilerinin ve diğer çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. Makine, cihaz ve araçları kurallara uygun kullanmak, kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmak, ciddi ve yakın bir tehlike ya da koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde bunu bildirmek çalışanların başlıca yükümlülükleridir.
Çalışmaktan kaçınma hakkı
Ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kalan çalışan, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Tedbir alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu süre içinde ücreti ile diğer hakları saklı kalır. Tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda ise çalışanlar işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek güvenli bir yere gidebilir.
Görevlendirmeler ve kurullar
Kanun; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli görevlendirilmesini, çalışan temsilcisi seçilmesini ve elli ve daha fazla çalışanı olan, altı aydan uzun süreli işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurulmasını düzenler. Ayrıntılar için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Önemli not
Mevzuat zaman içinde değişebilir ve kanunun uygulanmasına ilişkin pek çok ayrıntı yönetmeliklerle belirlenir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinize özgü yükümlülükler için güncel mevzuatı ve bir iş güvenliği profesyonelinin görüşünü esas almanızı öneririz.