İş sağlığı ve güvenliği eğitimi, çalışanların işyerindeki riskleri tanıması, bu risklere karşı nasıl korunacağını öğrenmesi ve acil durumlarda doğru davranması için verilen zorunlu eğitimdir. Kanun, işverene tüm çalışanlarının bu eğitimi almasını sağlama yükümlülüğü getirir; eğitim süresi çalışma süresinden sayılır ve masrafı çalışana yansıtılamaz.
Eğitim konuları
Temel eğitimler üç ana başlıkta toplanır:
- Genel konular: Çalışma mevzuatı, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar.
- Sağlık konuları: Meslek hastalıklarının sebepleri, hastalıktan korunma ve korunmaya yönelik teknikler, biyolojik ve psikososyal risk etkenleri, ilk yardım.
- Teknik konular: Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etkenleri, elle kaldırma ve taşıma, parlama-patlama-yangın ve korunma, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, ekranlı araçlarla çalışma, elektrik, güvenlik ve sağlık işaretleri, kişisel koruyucu donanım kullanımı, tahliye ve kurtarma.
Eğitim süreleri ve tekrar sıklığı
Her çalışana verilecek eğitimin asgari süresi az tehlikeli işyerlerinde 8 saat, tehlikeli işyerlerinde 12 saat, çok tehlikeli işyerlerinde 16 saattir. Eğitimler az tehlikeli işyerlerinde en az üç yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en az iki yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde en az yılda bir tekrarlanır. İşyerinin tehlike sınıfını bilmek, eğitim planlaması için ilk adımdır.
Ek eğitim gerektiren durumlar
Temel eğitimlerin yanında bazı durumlarda ek eğitim verilmesi gerekir: iş kazası ya da meslek hastalığı sonrasında, altı aydan uzun süre işten uzak kalanlar işe döndüğünde, çalışanın görev yeri veya işi değiştiğinde, yeni ekipman ya da teknoloji kullanılmaya başlandığında. Ayrıca işe yeni başlayan her çalışana işe başlamadan önce işyerinin kendine özgü risklerini anlatan bir oryantasyon verilmelidir.
Eğitimi kim verebilir?
Eğitimler işyerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından verilebilir; bazı konularda alanında uzman eğiticilerden destek alınabilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, mesleki eğitim belgesi gerektiren işlerde çalışacak kişilerin ayrıca o işe ilişkin belgeye sahip olması gerekir.
Etkili bir eğitim nasıl olmalı?
Yasal süreyi doldurmak için hazırlanan, işyeriyle bağlantısı olmayan genel sunumlar çoğu zaman akılda kalmaz. Etkili bir eğitim; çalışanın kendi işinden örnekler içerir, uygulamalı bölümlere yer verir, soru sorulmasını teşvik eder ve kısa değerlendirmelerle öğrenilenin ölçülmesini sağlar. Ofis çalışanlarına ergonomi ve ekranlı araçlar, şantiye çalışanlarına yüksekte çalışma, mutfak çalışanlarına kesici aletler ve sıcak yüzeyler anlatılırken içerik işin gerçeğine göre uyarlanmalıdır.
Belgelendirme
Verilen eğitimlerin katılım listeleri ve eğitim belgeleri çalışanın kişisel dosyasında saklanır. Denetimlerde eğitimlerin yapıldığı bu belgelerle gösterilir; bu nedenle eğitim tarihleri, süreleri, konuları ve eğitici bilgilerinin eksiksiz kaydedilmesi gerekir.