Kişisel koruyucu donanım (KKD), çalışanı işyerindeki risklerden korumak amacıyla kullanılan baret, gözlük, eldiven, kulak koruyucu, solunum maskesi, iş ayakkabısı, emniyet kemeri ve benzeri ekipmanlardır. KKD önemlidir; ancak risk kontrolünde ilk değil, son başvurulan yöntemdir.
KKD neden son savunma hattıdır?
Risk kontrolünde öncelik tehlikeyi ortadan kaldırmak, daha az tehlikeli olanla değiştirmek, mühendislik ve idari önlemler almaktır. KKD, tehlikeyi ortadan kaldırmaz; yalnızca çalışan ile tehlike arasına bir engel koyar. Donanım uygun seçilmemişse, doğru takılmamışsa ya da bozulmuşsa koruma sağlamaz. Bu nedenle KKD, diğer önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda tamamlayıcı olarak kullanılır. Öncelik sırasını risk değerlendirmesi sayfasında anlattık.
Başlıca KKD türleri
- Baş koruyucular: Düşen cisimlere ve darbelere karşı baret.
- Göz ve yüz koruyucular: Sıçrayan parça, kimyasal ve ışınıma karşı gözlük ve siperlik.
- Kulak koruyucular: Kulak tıkacı ve kulaklık; gürültü düzeyine uygun koruma değeri seçilmelidir.
- Solunum koruyucular: Toz, gaz ve buhara karşı filtreli maskeler; filtre türü maruz kalınan maddeye göre seçilir.
- El koruyucular: Kesilme, kimyasal, ısı ya da elektriğe karşı farklı özellikte eldivenler.
- Ayak koruyucular: Çelik burunlu, kaymaz, delinmeye dayanıklı iş ayakkabıları.
- Düşmeye karşı koruyucular: Tam vücut emniyet kemeri, lanyard ve ankraj sistemleri.
- Vücut koruyucular: Yüksek görünürlüklü yelek, kimyasal tulum, alev almaz giysi.
Doğru KKD nasıl seçilir?
KKD seçimi, risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikelere göre yapılır. Seçimde ürünün ilgili standartlara uygunluğu ve CE işareti, çalışanın vücut ölçülerine uygunluğu, yapılan işe engel olup olmadığı ve diğer KKD’lerle birlikte kullanılabilirliği dikkate alınır. Örneğin solunum maskesi ile koruyucu gözlüğün birlikte kullanılması gereken bir işte, ikisinin birbirine uyumlu olması gerekir. Gürültü ve toz gibi etkenlerin düzeyi ortam ölçümleri ile belirlenirse, koruma değeri de doğru seçilir.
İşverenin ve çalışanın sorumlulukları
İşveren, uygun KKD’yi ücretsiz sağlamak, çalışanlara kullanımı konusunda eğitim vermek, KKD’nin bakım, onarım ve değişimini yapmak ve kullanımını denetlemekle yükümlüdür. Çalışan ise kendisine verilen KKD’yi eğitim ve talimatlara uygun kullanmak, korumak ve bir arıza fark ettiğinde bildirmekle yükümlüdür. KKD teslimlerinin kayıt altına alınması hem takip hem de denetimler açısından önemlidir.
Sık yapılan hatalar
- Tek tip eldiveni her iş için kullanmak,
- Kulak tıkacını yanlış takmak ya da gürültülü alanda kısa süreliğine çıkarmak,
- Filtreli maskelerin filtrelerini zamanında değiştirmemek,
- Darbe almış bareti kullanmaya devam etmek,
- Emniyet kemerini uygun bir ankraj noktasına bağlamadan takmak.
Bu hataların önüne geçmenin en iyi yolu uygulamalı eğitim ve sahada düzenli gözlemdir.