İş kazası, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme ya da vücut bütünlüğünün ruhen veya bedenen engelli hale gelmesine yol açan olaydır. Tüm önlemlere rağmen kazalar yaşanabilir; böyle bir durumda doğru ve hızlı hareket etmek hem yaralının sağlığı hem de yasal süreçler açısından önemlidir.
Kaza anında ilk yapılacaklar
- Güvenliği sağlayın: Tehlike devam ediyorsa (elektrik, hareketli makine, yangın) önce kaynağı durdurun; kendinizi ve başkalarını riske atmayın.
- İlk yardım ve 112: Sertifikalı ilk yardımcı müdahale etsin; gerekiyorsa vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aransın.
- Olay yerini koruyun: İnceleme yapılabilmesi için olay yerinin mümkün olduğunca bozulmadan korunmasını sağlayın.
- Bilgi verin: İşveren, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi derhal bilgilendirilsin.
Yasal bildirim
İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmekle yükümlüdür. Bildirim elektronik ortamda yapılır. Meslek hastalığı tanısı ya da şüphesi bildirildiğinde de benzer şekilde öğrenilmesinden itibaren üç iş günü içinde bildirim yapılır. Bildirimin zamanında yapılmaması idari yaptırımlara ve ek hukuki sorunlara yol açabilir.
Kayıt tutma
İşveren tüm iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yaparak bunlar ile ilgili raporları düzenlemek zorundadır. Yaralanma ile sonuçlanmayan ama sonuçlanabilecek olan ramak kala olayların da kayıt altına alınması, gelecekteki kazaların önlenmesi açısından çok değerlidir.
Kök neden analizi
Kazadan sonra en sık yapılan hata, olayı “dikkatsizlik” ile açıklayıp kapatmaktır. Oysa çalışanın dikkatsiz davranmasına yol açan koşullar—aşırı iş yükü, yetersiz eğitim, eksik koruyucu, uygun olmayan ekipman, belirsiz talimat—ortadan kaldırılmadıkça benzer kazalar tekrar eder.
Kök neden analizinde sık kullanılan yöntemlerden biri “5 Neden” yaklaşımıdır: Olayın neden olduğu sorulur, verilen cevabın da nedeni sorulur ve bu, sistemsel nedene ulaşılana kadar sürdürülür. Daha karmaşık olaylarda balık kılçığı diyagramı ya da hata ağacı analizi gibi yöntemler kullanılabilir. Analiz sonunda belirlenen önlemler risk değerlendirmesine yansıtılmalıdır.
Kaza sonrası diğer adımlar
- Kaza geçiren çalışan işe döndüğünde ek eğitim verilmesi,
- Risk değerlendirmesinin ve gerekirse acil durum planının gözden geçirilmesi,
- Diğer çalışanlarla kazadan çıkarılan derslerin paylaşılması,
- Alınan önlemlerin etkinliğinin belirli bir süre sonra kontrol edilmesi.